Jeżeli chodzi o prezentację pierwszych projektów, dostępna była strona Donajski’s Digital Gallery, która oprócz prac jej autorów, czyli Marzenny i Juliusza Donajskich, prowadziła także, m.in. do pionierskiego projektu Douglasa Davisa, The World’s First Collaborative Sentence. W podobnym czasie, choć co do tego nie mam pewności, w Sieci były już prace Dominika Zacharskiego,  projekty związane z nnk, które w roku 2003 zostały zaprezentowane na warszawskiej wystawie Natarcie Netartu. Reszta, mówiąc najprościej, jest historią.

Za przykład z tej ostatniej dziedziny należy uznać wydanie brytyjskiego magazynu „Art & Design” z 1995, numer tematyczny: The Multimedia Text, w którym znajduje się m.in. tekst Larry Wendta Narrative and the World Wide Web, opisujący najwcześniejsze formy hipertekstu, ilustrowane zrzutami ekranowymi. Całość jest jednak materiałem głównie dla badaczy literatury elektronicznej, w mniejszym stopniu dotycząc sztuk wizualnych.

Praktyki sztuki internetowej były raczej pomijane przez autorów specjalizujących się w problematyce cyberkulturowej ostatniej dekady XX wieku. Ten nurt podsumowuje obszerna antologia The Cybercultures Reader, wydana w roku 2000 przez Routledge. Znalazło się w niej ponad 48 tekstów autorstwa m.in. Sadie Plant, Allucquere Rosanne Stone, Donny Haraway, Marilouise i Arthura Krokerów, czy Tiziany Terranovy, ale termin „net art” jest całkowicie nieobecny. Pojawia się natomiast pojęcie „cyberart”, jako bliższe kręgom naukowym, reprezentowanym przez to grono badaczy. Nie dotyczy ono jednak tego, co już wówczas rozwijało się w obrębie sztuki Internetu; zakres tego pojęcia jest tu dość nieostry. Książka dzieli się na dziewięć części, poświęconych kolejno: wstępowi do cyberkultury, cyberkulturom popularnym, cybersubkulturom, cyberfeminizmom, cyberseksualności, cyberciałom i post-(cyber)ciałom, skalowaniu cyberprzestrzeni i cyberkolonizacji. Charakterystyczne dla języka teoretycznego lat 90. XX wieku opatrywanie wszystkich rozpoznawanych zjawisk przedrostkiem „cyber-„, co dziś może wydawać się nieuzasadnionym nadużyciem. Był to jednak czas, gdy terminologia badawcza dopiero się kształtowała, podążając za zmianami w kulturze.

W przeciągu kolejnych trzech lat Routledge wydało New Media: A Critical Introduction, obszerną książkę, porównywalną z The Cybercultures Reader. Jest to jednak opracowanie bardziej podręcznikowe, niż antologia tekstów. Autorzy: Martin Lister, Jon Dovey, Seth Giddings, Iain Grant i Kieran Kelly, związani byli ze School of Cultural Studies na University of the West of England w Bristolu. Książka ta ukazała się w roku 2009, w polskim przekładzie, jako Nowe media. Wprowadzenie, nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Celem autorów, jak sami piszą, była analiza techniki w kulturze  (Lister i inni 2009: xiv) w odniesieniu głównie do kwestii teoretycznych. Niemal nie pojawiają się jednak w tej książce przykłady dotyczące sztuki, choć, w moim przekonaniu, zaznajomiony ze sztuką medialną czytelnik może sobie bez trudu wyobrazić i „podstawić” takie przykłady pod teorie w kolejnych rozdziałach. Z drugiej strony, książka, która ma być podręcznikiem, powinna przynajmniej w pewnym stopniu odsyłać do przykładów, podobnie jak czyni to bogata bibliografia, odsyłająca dalej, po lekturze każdego z rozdziałów.

Trzecim, porównywalnym, jeżeli chodzi o skalę, opracowaniem, jest Information Arts. Intersections of Art, Science and Technology, Stephena Wilsona, wydana w 2002 roku nakładem The MIT Press, jednego z najważniejszych wydawnictw w omawianej dziedzinie. Jest to monumentalne studium, liczące prawie tysiąc stron, odnoszące się do ogromnej ilości wątków, a także próba kategoryzacji. Książka zawiera liczne odniesienia do przykładów, a przy tym jest podzielona tematycznie w sposób czytelny i jasny. Niemal wszystkie poruszone w niej wątki są ciekawe, choć w zakresie sztuki internetowej będzie to głównie rozdział 6.4 – Web Art, zamieszczony w rozdziale: Telekomunikacje. Jako uzupełnienie, warto porównać także rozdział 7 – Cyfrowe systemy informacyjne/komputery, choćby dla zastanowienia się nad zastosowanym tu podziałem. Taka perspektywa sytuowania sztuki Internetu w obrębie komunikacji jest mi bliska, ze względu na związki z przedinternetowymi formami wykorzystywania komunikacji, np. w sztuce poczty. Krytycznie jednak oceniam użycie przez autora terminu „Web art”, tym bardziej, że w przytaczanych cytatach pojawia się termin „net art”, którego jednak Wilson unika. Użycie tego terminu wskazuje jednak na ciągłe jeszcze poszukiwanie właściwego języka dla opisu zjawisk w sztuce, które zostały wybrane jako przykłady. W całej książce pojawiają się nazwiska licznych artystów i grup związanych ze sceną internetową, m.in. Marka Ameriki, Jodi.org, I/O/D, Amy Alexander, czy Marka Napiera.

W roku 1997 z okazji otwarcia Centrum Sztuki i Mediów ZKM w Karlsruhe wydano katalog Media-Art-History, zawierający przegląd prac w kolekcji muzeum, ale także kilka tekstów. Całość dotyczy ponownie szerszego zakresu sztuki, odnosząc się do instalacji interaktywnych i multimediów, ale warto przejrzeć krótki rozdział MediaNets, dotyczący prezentacji zasobów muzealnych w Internecie. Do publikacji dołączona była płyta CD, zawierająca przegląd kolekcji. Co ciekawe, nie było w niej właściwie prac stricte net artowych.

Warto wspomnieć także o innej działalności wydawniczej ZKM, czyli przy niewątpliwej ciekawostce, jaką były publikowane w połowie lat 90. XX wieku, z inicjatywy Jeffreya Shaw,  dwujęzyczne wydawnictwa „artintact”. Jest to seria tematycznych magazynów, w twardej oprawie, z przymocowaną do okładki płytą CD, zawierającą dokumentację trzech, omawianych w numerze, dzieł sztuki. Podtytuł wydawnictwa brzmiał: CD-ROMagazine, co dobrze odpowiada atmosferze nadziei, jaką wiązano wówczas z interaktywnym i nielinearnym dostępem do treści, jaki zapewniała płyta. Jak daleko szły interpretacje tego przekonania, można przeczytać w numerze 2, w tekście Christopha Blase Walter Benjamin and the CD_ROM – A New Media Form. Zaletą „artintact” było zamieszczanie dokumentacji m.in. instalacji interaktywnych w formie niemal nieróżniącej się od tej, którą zapewniał kontakt z samą instalacją. W kolejnych numerach prezentowano prace m.in.: Portrait One Luca Courchesne’a (1990-1995), JCJ-Junkman Kena Feingolda (1995), czy Things Spoken Agnes Hegedüs (1998). Wymagania sprzętowe dla „artintactu2” wynosiły 8 MB RAM-u, a dla „artintactu5” – 24 MB. Płyty są do dziś pożyteczne, choć wymaga to zainstalowania archiwalnej już wersji Quicktime’a.

Wydana w tym samym czasie, mało znana książka The Internet. A Philosophical Inquiry Gordona Grahama, filozofa związanego z University of Aberdeen, (Graham 1999), podchodzi do środowiska Intternetu bez nadużywana przedrostka „cyber-” i odwołań do literatury fantastyczno-naukowej. Graham wydaje się dobrze rozpoznawać naturę Internetu, choć materiał badawczy, jakim dysponował wówczas, to dopiero początki tego medium. Rozpoczyna od podziału na Neo-Luddystów i Technofilów, zadaje pytanie o nowość Internetu jako medium i o jego rolę społecznościową. Diagnozuje Internet jako przestrzeń anarchii, ale i demokracji. Niestety, nie wspomina w ogóle o sztuce, ale jest to wytłumaczalne – jego perspektywa jest związana głównie z filozofią.

Trudno wskazać jednoznacznie moment, w którym publikacje na temat formującej się kultury cyfrowej, a w jej obrębie sztuki internetowej, przechodzą z poziomu ogólnego na bardziej szczegółowy i problemowy. Jednak to właśnie uszczegółowienie tematyki jest charakterystyczne dla kolejnego etapu refleksji teoretycznej nad praktykami artystycznymi w Sieci. Jedną z pierwszych publikacji w tym zakresie jest skromna książka Interaction. Artistic Practice in the Network pod redakcją Amy Scholder i Jordana Crandalla, wydana w roku 2001 przez Eyebeam, jako dokumentacja dyskusji toczącej się wiosną 1998 na forum <eyebeam><blast>. Wydawać by się mogło, że jest to antologia podobna do wydanej dwa lata wcześniej Readme!, choć naturalnie mniej obszerna. Jednak różnica polega na wyraźnie sprecyzowanym profilu książki, która prócz dokumentacji sieciowego wielogłosu zawiera też eseje na wybrane tematy i krótkie prezentacje wybranych projektów, m.in. Critical Art Ensemble, Knowbotic Research, Jodi.org, czy Kena Goldberga. Słowem kluczowym jest interakcja i to wokół różnych jej poziomów toczy się debata. Ta książka zapowiada już podejście do tematyki kultury internetowej w sposób bardziej problemowy.

Problematyka sztuki Internetu doczekała się kilku opracowań szczegółowych oraz wielu prób ujęcia tej tematyki w szerszym kontekście kulturowym. Historia sztuki nie jest jedynym kontekstem, niekiedy pojawia się perspektywa socjologiczna czy filozoficzna, przydatna bywa też antropologia kultury. Materiały źródłowe są dostępne głównie w języku angielskim. Warto przyjrzeć się pierwszym opracowaniom, które utrwaliły elektroniczny dyskurs w formie papierowej książki.

Książki, które dotyczyły sztuki Internetu możemy podzielić na takie, które powstawały na bieżąco, z potrzeby utrwalenia szybko zachodzących zmian oraz te, których autorzy przybierają perspektywę naukowego dystansu, poszukując uogólnień, bądź osadzenia w wybranej koncepcji. Do tych pierwszej grupy należą dwa opracowania, które ukazały się niemal równocześnie, w roku 1999: niemieckojęzyczna net.art – Materialien zur Netzkunst Tilmana Baumgärtela oraz antologia Readme! będąca dokumentacją działalności listy dyskusyjnej Nettime. To właśnie w tych książkach termin „net art” pojawia się w druku, po raz pierwszy we właściwym kontekście, czyli w wypowiedziach samych twórców i teoretyków zaangażowanych w tę scenę. Wydana nakładem niezależnego wydawnictwa Autonomedia[1], obszerna antologia Readme! jest próbą utrwalenia tekstów, które tworzyli użytkownicy listy dyskusyjnej Nettime w latach 1995-1998. Nettime była jedną z pierwszych sieci społecznościowych, stworzonych przez (i dla) ludzi zainteresowanych kulturą nowych mediów[2]. W ramach listy podejmowano wiele tematów, które dla celów archiwizacyjnych zostały ujęte w książce w dziesięciu kategoriach. W rozdziale dotyczącym sztuki wymieniani są artyści tacy, jak Heath Bunting, czy grupa Knowbotic Research, a także niemal wszyscy rozmówcy Tilmana Baumgärtela, którego wywiady zostały tam opublikowane w języku angielskim, zanim jeszcze ukazały się w niemieckojęzycznym zbiorze[3]. Autorami tekstów są także m.in.: Jordan Crandall, Timothy Druckrey, Olia Lialina i Geert Lovink. Jest to przegląd postaw bardzo formatywnego okresu, w którym pojęcia związane ze sztuką Internetu dopiero się kształtowały. Dzięki temu książka utrwala ze wszystkimi szczegółami (jak daty postów czy tematy wątków) toczącą się w obrębie Nettime żywą dyskusję. Rozdział o sztuce nie pozostaje jednak w izolacji od innych tematów, podobnie jak w samym Internecie sztuka nie funkcjonowała w izolacji od innych dziedzin i zjawisk. Nawiązania do postaw twórczych można znaleźć niemal w każdym rozdziale, nie tylko tym dotyczącym bezpośrednio sztuki.

W książce Michael Rusha New Media in Late 20^th Century Art, wątek net artu właściwie się nie pojawia. W ostatnim rozdziale o sztuce cyfrowej kilka stron poświęconych jest „sztuce Worldwide Web” (Rush 1999:192), wobec której autor prognozuje możliwość wyłonienia się z niej nowej awangardy. Wspólnym mianownikiem miała być interaktywność, a przykłady, do których Rush się odwoływał, to m.in. Every Icon Johna Simona (1997), czy Please Change Beliefs Jenny Holzer (1998), a także sieciowe eksperymenty w rodzaju The Most Wanted Paintings Komara i Melamida (1997). Rush zastrzegał jednak, że ta forma sztuki w Sieci jest jeszcze dość prymitywna.

Natomiast obie książki Tilmana Baumgärtela to zbiory wywiadów, przeprowadzonych z artystami posługującymi się Internetem i nowymi mediami w latach 90. XX wieku. Wbrew pozorom, net.art 2.0, nie dotyczy zjawiska Web 2.0, a tytuł tej książki odnosi się do stylistyki informatycznej, chętnie zawłaszczanej przez „pierwszą awangardę” net artystów. W pierwszym tomie znalazły się wywiady z twórcami posługującymi się nie tylko Internetem, ale także różnymi mediami typu elektronicznego, jak np. Victoria Vesna, czy Stelarc. Wyraźnie zaznaczone jest grono artystów uważanych za ścisłą czołówkę pionierów net artu: Heath Bunting, Vuk Cosic, Paul Garrin, Jodi, Olia Lialina, Alexei Shulgin czy Cornelia Sollfrank. Pozostali artyści to m.in.: Robert Adrian X , Matthew Fuller, Marko Peljhan, Wolfgang Staehle,  czy Eva Wohlgemuth. Książka zawiera łącznie 19 wywiadów, przeprowadzonych w II połowie lat 90. XX wieku i po części publikowanych już Internecie. W drugim tomie, który ukazał się, gdy nurt sztuki Internetu już wyraźnie się uformował i stał się nowym zjawiskiem w sztuce światowej, znalazło się 20 wywiadów, zarówno z artystami już uznanymi, jak Nam June Paik i Douglas Davis, jak i nowymi postaciami sceny net artu (etoy, Igor Stromajer, Lisa Jevbratt, 0100101110101101.org). Analizowano różne aspekty środowiska kultury internetowej. Pojawiła się próba wyznaczenia jej genealogii w odwołaniu do Paika i Davisa. Zarysował się nurt sztuki krytycznej (®^TMark, etoy, Julia Scher, Surveillance Camera Players). Powtórnie pojawiła się grupa Jodi, jako jedyne powtórzenie z pierwszego tomu. Ciekawy był także wątek odwrotnej inżynierii i technonostalgii obecny w wypowiedziach Jamesa Wallbanka z Redundant Technology Initiative, Christopha Kummerera z Pocketnoise czy artystów z Micromusic. Druga książka stała się obowiązkową lekturą wszystkich zainteresowanych rozpoznawaniem terytorium nowej sztuki. Jednak dopiero Internet Art autorstwa Rachel Greene, wydana w popularyzatorskiej serii World of Art przez Thames & Hudson, uporządkowała kryteria i zaprezentowała to zjawisko w sztuce szerszemu gronu anglojęzycznych czytelników (Greene 2004). Natomiast książka  Juliana Stallabrassa, związanego z Courtauld Institute of Art, na którą autor kazał długo czekać[4], ma wyraźny profil i problematyzuje sztukę Internetu jako zjawisko głównie krytyczne (Stallabrass 2003).

Rachel Greene jako pierwsza dokonała wyraźnej periodyzacji i zaproponowała podział sztuki internetu na podgatunki, powiązane z tematami, jakie podejmowali artyści. W obrębie wczesnej sztuki internetu omawia m.in. scenę rosyjską, działania mobilne, net.art, teleobecność i cyberfeminizm. W kolejnych rozdziałach łączy perspektywę chronologiczną i problemową, nie faworyzując   żadnej z nich. Opisuje wizualizację danych, estetykę hipertekstową, sztukę generatywną i software art, a także zagadnienia związane z postawami krytycznymi, zwłaszcza taktyczne media, parodię i remiks. Poświęca też nieco uwagi dopiero zarysowującym się zjawiskom, takim, jak estetyka lo-fi, czy sztuka „dla sieci”, która rozwinęła się później w media lokacyjne. W książce znalazł się także słownik pojęć i kalendarium, w którym pojawiają się zarówno wątki technologiczne, jak i przedinternetowe praktyki sieciowe, obecne w sztuce. Książka zawierała także indeks stron artystów i instytucji zajmujących się szeroko rozumianymi sztukami medialnymi. Mimo szybkiej dezaktualizacji takich informacji, wszelkie próby utrwalenia obrazu sceny artystycznej i kontekstu instytucjonalnego, są zawsze cenne.

Christiane Paul w książce Digital Art, która dotyczy zakresu szerszego, niż tylko sztuka Internetu,  porusza to zagadnienie w rozdziale „Cyfrowe technologie jako medium”, pisząc o różnych formach artystycznej wypowiedzi  (Paul 2003: 112), które mieszczą się w pojęciu sztuki Internetu. Oprócz opisu wczesnej sceny net artu, Paul wskazuje na wagę praktyk artystycznych z użyciem technologii mobilnych, które pozwalają łączyć Internet z rzeczywistością fizyczną  (Paul 2003: 122). Jednocześnie wiele przykładów z zakresu sztuki Internetu pojawia się w skądinąd bardzo pożytecznej książce Digital Art w kontekście m.in. sztuki mediow taktycznych czy wizualizacji danych.

Kalendarium ważnych pozycji wydawniczych z kręgu sztuki mediów i sztuki internetu może więc wyglądać następująco:

1999-02-01 – antologia Readme! pod redakcją zbiorową;

1999-11-?? –Tilman Baumgärtel, net. art (język niemiecki);

2001-11-01 – Tilman Baumgärtel net.art 2.0 (język niemiecki i angielski);

2003-10-28 – Julian Stallabrass, Internet Art. The Online Clash of Culture and Commerce;

2003-06-28 – Christiane Paul, Digital Art (I wydanie);

2004-06-01 – Rachel Greene, Internet Art.

Przegląd ten należałoby zakończyć na wydawnictwach, które ukazały się do roku 2005, ponieważ opracowania późniejsze dotyczą już bardziej dojrzałego okresu kultury Internetu, a także nie mają już tak pionierskiego charakteru. Dwie z wymienionych książek zostały wznowione:

2005-03-15 – Tilman Baumgärtel net.art 2.0;

2008-10-27 – Christiane Paul, Digital Art (II wydanie poprawione).

Po roku 2005 pojawiło się już mniej opracowań ogólnych, a raczej takie, które w wybrany sposób problematyzują ujęcie sztuki Internetu, często w ramach podejścia interdyscyplinarnego, Pojawiają się też próby stworzenia modelu teoretycznego. Jest to już jednak odrębne zagadnienie.

Styczeń

• Przekłady tekstów polskich na język rumuński oraz publikacja jednego z artykułów w języku angielskim (Approaching the Project – From Conceptual Art to Net Art) w czasopiśmie naukowym „Revista Irregular F” nr 7/Vol. II/2011, wyd. przez Uniwersytet w Cluj-Napoca (Rumunia).

Luty

• Przygotowanie i ogłoszenie „Call for papers” dla „Zeszytów Artystycznych” – numer tematyczny „Projekt: edukacja społeczeństwa obywatelskiego” (wraz z dr Justyną Ryczek).  Redagowanie nadesłanych tekstów.

Marzec

• Udział w konferencji Ars Electronica: Remixed and Remastered, zorganizowanej przez Instytut Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (24-25.03.2011).

• Udział w prezentacji Wydziału Edukacji Artystycznej w Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu w ramach projektu Transakcja łączona (15.03.2011).

• Organizacja XIV edycji Poznańskiego Festiwalu Nauki i Sztuki w UAP oraz Spacer ze sztuką (wraz z dr Justyną Ryczek).

Maj

• Przyjęcie referatu na międzynarodową konferencję Rewire 2011: Media Art Histories, która odbędzie się 28-30.09.2011 w Liverpoolu.

• Tekst „Wieczne teraz” alternatywy (recenzja Biennale Sztuki Mediów WRO we Wrocławiu) opublikowany w portalu o.pl. http://magazyn.o.pl/2011/14-biennale-sztuki-mediow-wro-2011-alternative-now/

• Udział w ogólnopolskiej konferencji Od liberatury do e-literatury 2. Remiksy, remediacje, redefinicje, zorganizowanej przez Uniwersytet Opolski (9-10.05.2011)

• W przestrzeni tekstu – Recenzja z wystawy  Małgorzaty Dawidek-Gryglickiej http://magazyn.o.pl/2011/malgorzata-dawidek-gryglicka-miejska-galeria-sztuki-czestochowa/

Czerwiec

• Tekst Was is die Befindlichkeit des Landes? W stronę ciemnej geografii, ukazał się w „Kulturze Popularnej” nr 3-4 (29-30) 2010,  s. 18-27.
• Głos w dyskusji: Fenomen nowych mediów. Z polskimi socjologami i medioznawcami rozmawia prof. Agnieszka Ogonowska.
  „Konspekt” Pismo Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie nr 2/2011 (39), s. 18-26.

Lipiec

• Napisana w podróży recenzja ukazała się w „Czasie Kultury”: Spóźnione oświecenie albo weneckie „l’esprit de l’escalier

Wrzesień

• Udział w międzynarodowej konferencji Rewire Media Art Histories 2011. Referat In Translation. Time and Space in Art Re-Practices prezentowany w panelu The spaces of art (recent examples) obok prezentacji Mike Leggetta, Denise Doyle i Leona Cmielewskiego.
• Nakładem wydawnictwa Korporacji Ha!art Ukazała się książka Hiperteksty literackie, w której znajduje się mój tekst, poświęcony twórczości Marka Ameriki.

Październik

• Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Opolskiego kazała się książka Od liberatury do e-literatury pod redakcją Eugeniusza Wilka i Moniki Górskiej-Olesińskiej, a w niej mój tekst Intermedialne synestezje – sztuka mediów elektronicznych między obrazem, tekstem a kodem, s. 149-156.

Oprócz biografii artysty, związanej z jego doświadczeniami z Black Mountain College i uczestnictwem w scenie sztuki nowojorskiej od lat 50., pojawiają się także mało znane archiwalia fotograficzne i filmowe, anegdoty, wspomnienia o grze, jaką prowadził z systemem artystycznym. Johnson na początku lat 60. zaczął nazywać swoje kolaże moticos (anagram: osmotic). Uznał, że to dobre słowo, ponieważ jest jednocześnie w liczbie pojedynczej i mnogiej, można je także dowolnie wymawiać. Włączył je później w aktywność The New York Corresponde(a)nce School. Lista adresów Moticos mailing list liczyła 200 adresów, w ciągu lat 60. rozrosła się do 600. Zawierała nazwiska osób związanych z mail artem, jak i nieświadomych niczego, przypadkowych osób publicznych. Można ja porównać do pocztówek Ona Kawary z serii I met, w których wymieniał nazwiska napotkanych danego dnia ludzi. Bawił się nazwiskami swoich korespondentów, zmieniając je i tworząc nowe znaczenia, np. Send slips to Lucy Lippard. Ray Johnson często zwracał się do uczestników NYCS by wysyłali listy do jakiejś wybranej osoby lub instytucji. (np. „Time” otrzymał w 1969 roku mnóstwo dziwnych walentynek). Przyjmował w ten sposób rolę dyrygenta. Nie tylko sam wysyłał prace, ale koordynował działania, zapoznawał jednych ludzi z innymi, był głównym wodzirejem Correspondance. Czasem wysyłał też listy do prasy. Kiedy „Village Voice” prosił o „brief letters”, wysłał reklamę Marlboro z dopiskiem „Brief Cancer”. Drugim pojęciem prócz moticos było nothing. W 1980 r. wykupił ogłoszenie w New York Times. Treść ogłoszenia brzmiała: Ray Johnson/Nothing/No Gallery. Niestrudzony kronikarz mail artu, Ruud Janssen, zdołał przeprowadzić z Johnsonem wywiad, jednak rezultaty były dalekie od konwencjonalnych.

Ray Johnson utonął w piątek, 13 stycznia 1995 r., prawdopodobnie odebrał sobie życie skacząc z mostu w Sag Harbor, na Long Island. Miał 67 lat. Wielokrotnie ogłaszał swoją śmierć, równie łatwo jak zlikwidował NYCS 5 kwietnia 1973, przemianowując ją następnie w Uniwersytet Buddy.  W 1989 roku wyemitował Death Stamp, znaczek opatrzony napisem: Ray Johnson 1927-1989. Kiedy umarł naprawdę, niektórzy nie byli skłonni w to uwierzyć. Chuck Welch wspomina, iż niedługo po śmierci Johnsona otrzymał od niego list, z dopiskiem przy adresie nadawcy: I Am Dead. Wkrótce okazało się, że był to żart jednego z anonimowych mailartystów.

Johnson oprócz aktywności w ramach mail artu, robił happeningi i kolaże. W ostatnich dniach życia zapowiadał, że pracuje nad swoim największym dziełem. Mark Bloch sugeruje, że było to właśnie samobójstwo. I dodaje: „[Ray] uwielbiał zagadki ale zawsze zostawiał jakiś ślad”. Rzeczywiście, Johnson prowadził nieustanną grę, cały czas inscenizował jakieś „Nothing”. Na mnie największe wrażenie zrobiły dwa fragmenty filmu. Jeden to pusty dom Johnsona i jego prace, przeglądane przez Francis Beatty z Richard L. Feigen & Co., ułożone jak system znaków, który ma naprowadzić odbiorcę na właściwy trop. Bloch porównuje to do Étant donnés Duchampa. Drugi, to epizod z dokumentu, realizowanego przez Nicka Maravella, gdzie Johnson wybiera się na przyjęcie przy grillu na przedmieściach, w pewnym momencie odwraca się i mówi do kamery: „David Lynch…David Lynch”. Od tego momentu zupełnie inaczej ogląda się zwyczajne sceny garden party, które potem następują.

W 1995 roku dopiero zaczynałam zajmować się sztuką poczty. Mam w swoich zbiorach kserokopie wycinków prasowych mówiące o śmierci Johnsona, cyrkulujące wówczas w mailartowym obiegu, a przesłane mi przez Chucka Welcha, czy Clive Phillpota. Miałam również kilka arkuszy prac, które przeszły przez ręce Johnsona, z jego adresem z Locust Valley, ponieważ to właśnie on rozpowszechnił też metodę zbiorowego tworzenia prac, rozsyłając swoje propozycje z instrukcją: add to and return to Ray Johnson. Jednak naukowo zajęłam się historią sztuki poczty dopiero pod koniec studiów, pisząc m.in. o Johnsonie w mojej pracy magisterskiej. Wówczas odnosiłam się do transformacji sztuki opartej na mediach komunikacji od analogowej sieci komunikacji artystycznej do wyłaniającego się net artu. Nowym impulsem do reinterpretacji działań Johnsona może być społecznościowy aspekt współczesnego Internetu, umożliwiony przez narzędzia Web 2.0. Pisze o tym ciekawie Ina Blom z Uniwersytetu w Oslo. Może warto teraz spróbować odczytać Johnsona na nowo?

Jan 2010
Edition of jubilee book of the Faculty of Artistic Education (published in July 2010).

Feb 2010
The review of the new book by Ryszard W. Kluszczyński Sztuka interaktywna (Interactive Art) published in– „Czas Kultury”.

Mar 2010
•    Lecture on remix in media arts in Jagiellonian University in Kraków (with Jarosław Lipszyc).
•    Cover design of the book by Grzegorz Dziamski Przełom konceptualny (Conceptual Break) (Wydawnictwo Naukowe UAM 2010)

Apr 2010
•    Tam i z powrotem. Transformacja cyfrowego obrazu w analogowy obiekt, (There and Back. Transformation of Digital Image into Analog Object) in: Kultura medialnie zapośredniczona. (Mediated Culture), ed. W. Chyła (et al.), Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2010, pp. 439-446.
•    Taking part in Poznan Festival of Art and Science –  conducting educational project Spacer ze Sztuką (Artwalk) with dr Justyna Ryczek. Here in the Ego Gallery, during the exhibition El Mas Santo by Kinga Offert.

•    Rozmowa ma trwać. Rozmowa z Alicją Kępińską (The Talk Should Go On. E. Wójtowicz talks to Alicja Kępińska), „Zeszyty Artystyczne”, nr 19/2010, pp. 67-76.
•    Akademia powinna pozostać elitarna. Rozmowa z Jarosławem Kozłowskim, (The Academy Should Stay Elitarian. E. Wójtowicz talks to Jarosław Kozłowski) „Zeszyty Artystyczne”, nr 19/2010, pp. 77-87.
•    To już jest inny – nowy, bardziej aktualny świat. Rozmowa z Andrzejem Wielgoszem, (This is a New, Contemporary World. E. Wójtowicz talks to Andrzej Wielgosz) „Zeszyty Artystyczne”, nr 19/2010,  pp.89-99.
May 2010
•    Powtórzenie, odtworzenie, przetworzenie. Remediacja w praktykach artystycznych kultury cyfrowej, (Repetition, Re-enactment, Re-cration. Remediation in Art Practices withinDigital Culture)  in: „Opcje” 1(78)/2010, pp. 21-26.
Jun 2010
•    Soft Cinema. Ciągi obrazów w kulturze cyfrowej, (Soft Cinema. Series of Images in Digital Culture)in: Kino po kinie, (Cinema after Cinema) ed. A. Gwóźdź, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010, pp. 327-346.
Sep 2010
•    Agatha appears and re-appears. Migotanie obrazu cyfrowego, (Blinking of the Digital Image) in: Obrazy i obrazowanie w dobie mediów elektronicznych, (Images and Imaging in the Age of Digital Media) ed. V. Sajkiewicz, Muzeum Śląskie, Katowice 2010, pp. 167-174.
•    Wiki-obywatelskie nieposłuszeństwo. Alternatywne oblicze sztuki w kulturze cyfrowej, (Wiki-civil Disobedience) „Kultura Współczesna”, nr 2(64)/2010, pp. 100-114.
•    Taking part in II Polish Congress of Aesthetics organized  21st-23rd of September by The Warsaw School of Social Sciences and Humanities (SWPS). Presenting a paper Remix as an Artistic Strategy in the Context of Post-Media Aesthetics.
Oct 2010
Medal of Commission of National Education by the Ministry of Education (Nr 114891).

Dec 2010

Research in Tate (London)